In augustus 1914 vertrok de Amsterdamse journalist Bert Mokveld van De Tijd als 24 jarige te voet naar België om verslag te doen van de oorlogshandelingen van de Duitsers. Hij publiceerde die artikelen in De Tijd. Zijn verhalen werden twee jaar later gepubliceerd onder de titel De Overweldiging van België. Een ingekorte Engelse vertaling valt te lezen op www.greatwardifferent.com, dan control F en Fury. Dan kun je deze verhalen lezen.

In zijn verslag komt ook een Van Wersch voor. Hieronder het verhaal, maar eerst een situatie schets.

Mokveld was in Bilsen waar de Duitse majoor Sterzel heerste. Zijn rechterhand was Hauptmann Spür. Mokveld werd als gevangene daar binnen geleid en zag dat de beide Duitsers in hevig gesprek waren. Spur wilde alle gevangen mannen doodschieten en de stad in brand steken. De majoor oordeelde ten gunste van de mannen. Mokveld schreef:
Hauptmann Spur, een lompe, zware kerel, ging grommend aan een bureau zitten en bulderde me toe:... Hier Schweinhund.
Mokveld werd vrijgelaten omdat hij een Hollander was, maar moest wel in Bilsen blijven. Hij liep Bilsen in om ergens te gaan eten, maar liep door lege straten waar geen eten te halen was.

Terwijl ik door de geheel verlaten straten ga, zie ik ineens iets bijzonders, twee wandelende burgers; toen we elkaar waren benaderd, slaakt een van beiden een poëtische ontboezeming:
-"Daar is mijnheer De Tijd. Hij is, als wij, zijn vrijheid kwijt."
Ha landgenooten. We stellen ons voor. De dichter blijkt de heer Xavier van Wersch te zijn, de ander is de heer Dasoul. De heer Van Wersch is thans nog te Maastricht als drukker gevestigd; de Duitschers hebben gezorgd, dat hij ook later nog eens aan me herinnerd werd, want ze hebben hem na ons gemeenschappelijk avontuur in Bilsen gearresteerd en dagen lang gevangen gehouden in de gedachte, dat ze mij te pakken hadden. eerst toen voor honderd procent was komen vast te staan, dat hij de vermeende oorlogscorrespondent niet was, kreeg hij zijn vrijheid.

De beide heeren, op zaken uit, waren daags te voren Bilsen binnengereden en daarbij had hij zoo'n slag met de kolf van een geweer op zijn rug gekregen, dat de kolf in tweeen spleet. Waar de rug misschien, hoewel gekleurd, nog heel was gebleven, had de heer Van Wersch nog niets van zijn opgewektheid ingeboet. Voor de zekerheid had hij zich zoo juist door een geneesheer in Bilsen laten onderzoeken en die had hem omtrent de gevolgen van die slag volkomen gerust gesteld.
Beide heeren waren ook een paar uur opgesloten geweest en de fietsen, zoowel als hun papieren waren ze ontnomen. Ze hadden onderdak bekomen bij kennissen in de plaats en welwillend namen ze mij nu daarheen op sleeptouw. (...)
Terwijl ik over het voedingsprobleem sprak met de menschen was er buiten een kip zo stom om te gaan kakelen. Wat me natuurlijk op een goeden inval bracht. Zonder dat we het beest hadden gezien, werd zijn oordeel geveld. De Heer Dasoul zou vangen, Van Wersch zou slachten en ik me melden bij majoor Sterzel gaan melden om brood.

De kip werd geslacht en gegeten.

Enkele dagen later vervolgde Mokveld:
Natuurlijk bracht ik in mijn blad uitvoerig verslag uit over wat ik in Bilsen en Veldwezelt had ondervonden. Dat verslag schijnt ook in handen te zijn gekomen van de Duitsche bevelhebbers in Bilsen, die -meer speciaal Hauptmann Spür - woedend moeten zijn geweest.
Toen de heer Van Wersch, mijn medegevangene uit Bilsen, eenige dagen later nog eens in deze plaats kwam, werd hij met mijn persono verwisseld en deswege aangehouden. Hij werd geheel gefouilleerd en tenslotte naar Tongeren overgebracht om te worden voorgeleid aan ....Hauptmann Spür. In Tongeren aangekomen, bleek Spür weer naar Bilsen teruggekeerd en daarheen moest toen ook mijn arme vriend weer onderweg. Spür bleek echter ook
daar nog zoek en eindelijk kreeg de heer Van Wersch van den commandant zijn vrijheid terug.
De heer Van W ersch vertrok daarop in de richting Lanaeker, maar in Veldwezelt passert hem een auto, waarin ..... Hauptmann Spür! Deze herkent dadelijk zijn slachtoffer en ook hij zag hem aan voor den correspondent van "De Tijd". De heer Van Wersch werd aangehouden en een boerenwoning binnengeleid, waar hem het eerste verhoor werd afgenomen. Spür richtte zijn revolver op den armen Maastrichtsten drukker en bulderde hem toe: "Jij bent de correspondent van "de Tijd".
Natuurlijk ontkende de "verdacht" heftig, maar desondanks werd hij in de auto meegenomen naar Bilsen, waar hem zijn correspondentie, die hij bij zich had, plus 1800 francs, werd ontnomen,. Drie dagen heeft het verdere onderzoek in Bilsen nog geduurd, voor de Duitschers hun vergissing definitief hadden vastgesteld. Toen kreeg hij eindelijk zijn vrijheid en zijn 1800 francs terug!.

Terug naar Wetenswaardigheden	Ga naar Xavier  van Wersch