Heerlense werd de Mary Dresselhuys van België
(Artikel verschenen in het Limburg Dagblad en in Het Belang vn
Limburg van 14 oktober 1989 )
ANTWERPEN - Afgelopen maandag was zij (op Nederland 1) nog te zien in
'Villa des Roses' van Willem Elschot'. Qua stem is Cara van Wersch (76)
in ieder geval niet oud. „Denk je er, aan schat, dat ik een beetje vegetarisch
ben,"` zegt ze aan de telefoon, en ze laat een kristallen lachje rinkelen.
Ik zou zweren dat ik een bakvis aan de lijn heb.
Ongeblust is bij Cara van Wersch: haar verlangen naar kennis, verdieping
en verandering. Men zegt van mensen die onder het sterrenbeeld tweelingen
geboren zijn, dat ze altijd met honderd en één zaken in de
weer zijn. Je mag wel zeggen dat deze vrouw daarvan het springlevend bewijs
is. Haar rol als tante Cara in de jeugdserie 'Kapitein Zeppos' heeft haar
waarschijnlijk de meeste bekendheid opgeleverd. „Ach," zegt ze, „Zeppos
is al zo eindeloos lang geleden, en ze praten erover alsof ik nooit iets
anders heb gedaan. Plezierig vond ik het wel in de metro, toen twee jongemannen,
universiteitsstudenten, aan elke kant naast mij kwamen lopen. Die hadden
mij vroeger nog op de tv gezien.
Russisch
Na een loopbaan van twintig jaar bij de Koninklijke Nationale Schouwburg
in Antwerpen, vond deze grand old lady, die op 27 mei 1913 in Heerlen geboren
werd, het toneelspelen welletjes en gooide zich op de studie van het Russisch.
Ze behaalde het diploma van tolk-vertaalster en gaf jarenlang, tot
haar vijfenzestigste, Russische les op de BRT-radio.
Toen kwam ze 'in kontakt' met yoga.
Cara: „Voor de yoga heeft Senne Rouffaer me enthousiast gemaakt. Toen
ik in de serie van 'Kapitein Zeppos' speelde, viel het me op hoe vitaal
en energiek Senne Rouffaer er uitzag. 'Hoe hou je dat toch vol, elke avond?'
vroeg ik hem. 'Ik ga elke avond op mijn kamer op mijn hoofd staan,' zei
hij en ik wist niet waar hij het over had. Ik had nog nooit over yoga of
meditatie gehoord. Maar het fascineerde mij en toen ik over Oosterse filosofie
begon te lezen, raakte ik daar helemaal van in de ban. Maar nu ik Tai
Chi Chuan ken, hoeft het helemaal niet meer. Uit Tai Chi haal ik al mijn
kracht."
Als ze mij vragen: 'Wat is Tai Chi?', dan zeg ik: 'Doe het gewoon om
de oefening, geef de oefening de aandacht. Je leert jezelf kennen met die
oefening, door die oefening word je iedere dag geconfronteerd met jezelf,
je kan er alleen maar uithalen wat je er zelf in steekt.'
"Ik ontdekte Tai Chi in Zwitserland op een congres over yoga. Tijdens
de middagpauze zag ik een jongeman oefeningen doen. Heel traag, hij bewoog
zoals het gras en de bloemen zachtjes mee met de wind. Hij leek één
met de natuur en de kosmos. Ik was er zo door geboeid, zo gefascineerd,
dat ik de resterende dagen van het congres met hem mee geoefend heb."
„Uit elk Tai Chi gebaar spreekt een diepe waarheid. Je kan een gebaar
niet anders doen dan vanuit je diepste wezen. Yoga is een wetenschappelijk
systeem, Tai Chi spruit voort uit het leven, uit de natuur zelf. Tai Chi
heeft me op korte tijd alles gegeven wat ik in yoga heb proberen te vinden,
zonder dat ik daarbij iets tekort wil doen aan yoga. Tai Chi is ook ouder
dan yoga. Het is een traditionele Chinese gymnastiek. Een heel oud Chinees
systeem van relaxen om harmonie in jezelf te vinden. Het zijn precies die
oefeningen waarmee de Chinezen elke ochtend op straat bezig zijn."
Stout kind
„Toen ik aan het toneel wilde, zei mijn vader: 'Doe wat je moeder gedaan
heeft ;,trouw en krijg kinderen'. Mijn vader was aannemer van schilderwerken;
de broer van mijn moeder was bouwer. Ik werd altijd van school gestuurd
wegens godsdienstige kwesties. Ik kon niet geloven dat God zo'n wereld
gemaakt had. Op school mocht ik zelfs niet spreken met protestantse kinderen.
En toen dacht ik al dat de kerk de mensen op een verschrikkelijke manier
onder de plak houdt."
„Op kostschool in Eijsden hadden we zuster Hildegard. Met een mannelijke
stem vertelde ze ons allerlei verhalen terwijl wij bezig waren met handwerken.
Heiligenlevens en zo. Hoe een man in zijn doodskist gevonden werd met zijn
hand in zijn mond. Ik dacht: 'Die heeft van de honger zijn hand willen
opeten en ik werd achtervolgd door angst'. De kinderen thuis liepen altijd
in het gareel. In elke Van Wersch-familie moest toch één
priester zijn? Ik had twee broers. (Noot: webmaster: zij had drie broers)
Als kind had één van hen als speelgoed 'een mis', en wij
moesten altijd bij hem naar de mis komen. Zo en zo laat, en dan kregen
we een pepermuntje. Mijn andere broer was meer een Winnetou."
Circus
„En ik, ik droomde van het circus en dan huilde ik hete tranen als het
circus weer wegtrok. Op de kermis ging ik eens op een steile wand met een
motorfiets. Ik hield mijn kin geklemd tegen die man aan het stuur van de
motor en mijn rokken waaiden omhoog tot mijn schouders. Ik voelde me! Ik
heb iets gepresteerd wat anderen niet durven. Maar mijn vader stond mij
thuis al met een stok op te wachten."
„Twee van mijn zussen stierven op dezelfde nacht aan difterie. Mijn
broer, het oudste kind, was vijf jaar toen mijn ouders verhuisden naar
een nieuw huis. Hij zat op de bok, vatte .kou en ging dood. Ons Jetteke
stierf vlak voor haar plechtige communie. Ze werd bij de school overreden
door een auto die achteruit reed. Jetteke was twee jaar ouder dan ik. En
dan die geloofskwesties... omdat ik niet wilde bidden. Een zus van vader
sprak Frans. Ze was bij de zusters in een gesticht. De Père, de
priester van het gesticht zei: - ik was toen bijna veertien - 'Mon enfant,
vos yeux trahissent l'état de votre âme. Suivez-moi,' zei
hij, maar ik ging niet mee naar de tuin. Ik zie het nog voor me. Later
zou mijn tante tegen de zusters van het gesticht zeggen: 'Dit is mijn nicht
Cara, ze is aan het theater, maar dat doet ze alleen maar om de goede werken'.
Mijn moeder stierf toen ze 48 was. Vader wilde, in Roermond geloof ik,
een ijsfabriek kopen voor één van de jongens, toen het gebeurde.
Mijn moeder had altijd gezegd: 'Kindje, als ik je op de planken zou zien
staan, zou ik nog liever achter je lijkbaar aan lopen'. Ze was de liefste
en de zachtste vrouw, maar met van die hopeloze opvattingen. En ze had
toen al vier kinderen verloren!"
Slechte boeken
Cara vervolgt haar verhaal: „Vader wilde mij op kostschool doen, maar ik
mocht er niet binnen omdat ik aan het theater wilde studeren. De Decamerone
van Boccaccio stopte ik onder mijn matras, ik was toen veertien of vijftien
jaar en 's avonds las ik daar uit. Een dienstmeisje vond het bij het bedden
opmaken en ging met het boek naar mijn pa. Vader wist niets van literatuur,
dat ik daar een meesterwerk van de literatuur in handen had. 'De fundamenten
rotten onder het huis weg van de slechte boeken die jij binnen brengt',
zei hij. Op een keer moest ik in de slaapkamer van mijn ouders zijn en
toen zag ik de Decamerone liggen op het nachtkastje van mijn vader."
Verschrikkelijk
„Ik heb nooit willen trouwen en toch ben ik uit puur respect met die man
getrouwd: Paul Glassee, een Brusselaar, een weduwnaar. Ik was al een heel
eind in de dertig, tegen de veertig. Hij ging om mijn hand vragen bij mijn
vader. Heel ouderwets. Hij knielde om mijn hand te vragen! Mijn vader bromde
tussen zijn tanden, omdat hij mij zo verschrikkelijk had gevonden: 'Ja
ja, dat is wel in orde'. Ik was voor mijn familie 'de juffrouw die aan
het toneel gegaan is'. Ze zeggen van de Van Werschen dat ze allemaal verschrikkelijk
zijn, maar dat ze op hun oude dag vriendelijker worden. Ik mocht jarenlang
thuis niet meer binnen. Mijn ouders waren ouderwets getrouwd, in gemeenschap
van goederen, en toen mijn moeder stierf kreeg ik (18) een voogd. Mijn
vader was principieel tegen alles wat ik deed. Hij schreef iedere cent
op die ik uitgaf. Later trok hij dat af van het erfdeel van mijn moeder.
Daarmee wou hij te kennen geven dat hij het niet eens was met wat ik deed."
Over Heerlen zegt zij: „Dat .was toen een dorp, met 15.000 inwoners.
De deken en de pastoor hadden het voor het zeggen. Nou, toen ik getrouwd
was werd ik opeens heel burgerlijk. En mijn man, die wist niet wat hem
overkwam. Daar maakte hij altijd grapjes over. Hij zei: 'En ik, die trouwde
met een actrice omdat ik dacht 's avonds de kousen in de luchter te vinden..."!
Vegetariër
„Mijn man kookte zalig, -maar ik at het niet. Ik ben veertig jaar geleden
vegetariër geworden uit eerbied voor het leven. En dat zit zo ongelooflijk
diep in me, dat gevoel, een soort verbondenheid met al wat leeft. Dat is
me niet opgelegd, maar een evolutie zal ik maar zeggen, van nadenken en
rondkijken. Ik wil niet dat er voor mij een leven wordt geofferd. Ik kom,
naast de rechten voor de mens, ook op voor de rechten van het dier. Een
dier kan zich niet verdedigen tegen de mens en tegen menselijk geweld.
De mens ontziet de mens niet eens, waarom zou hij dan een dier ontzien?
Nee, niet om alternatief over te komen eet ik geen dierlijk voedsel, maar
puur uit een diepe overtuiging, uit eerbied voor het leven. Leo Tolstoi
zegt: 'Zolang er slachthuizen zijn, zullen er ook slagvelden zijn':
„Grote bewondering heb ik voor Joris Diels, de directeur van de KNS.
Hij zorgde er onder de oorlog voor dat zijn vrouw Ida Wasserman en BRT-radiodirigent
Daniel Sterneveld uit handen van de Duitsers bleven. Wij, acteurs, kregen
van de bezetters een 'Nachtschein' om 's nachts na de voorstelling op straat
te komen. Ik heb 'fronttheater' gespeeld met Yvonne Lex, in het zuiden
van Frankrijk, en met haar moeder, de actrice Helena van Herck, en met
Bob Timmermans, Jetje Naessens en Edward De Leu. We woonden in Majac, een
dorp van 600 inwoners en twee wc's: één bij de burgemeester
en één bij de pastoor. Jetje Naessens en ik hielden het huis
in orde, we moesten water halen aan de fontein, aan de pomp. Jetje werd
op een dag ziek. En toen zeiden de dorpelingen: 'Ça je croix bien,
u wast zich veel te veel'.
„Er is bij het theater voortdurend vraag naar oude actrices. Ik heb
pas afgezegd bij de KNS, bij Yvonne Lex. Ik heb rollen geweigerd in twee
Franse films. Aan de mensen van de KNS heb ik gezegd: 'Ik heb vorig jaar
drie maanden mijn Tai Chi groep in de steek moeten laten voor het toneel;
wat gaan mijn mensen zeggen? Ik hoef toch geen carrière meer te
maken? Die rol in 'Het huis van Bernarda Alba van Lorca', vorige winter
in Brussel en mijn rol in 'Villa des Roses' van Willem Elsschot zijn helemaal
niet bedoeld als comeback. Ik had alleen maar zin in nog wat contact met
de collega's. Maar nu ik Tai Chi heb, hoeft het allemaal niet meer, zo."
germaine thys
terug naar terug naar
Artikelen Cara in
Levensverhalen